‘De
eerste reactie die ik had toen de politie me had verteld dat Janet zich
voor de trein had gegooid was: ik wil naar haar toe, ik wil haar zien,
ik moet weten of het waar is. Ze hebben me laten razen en tieren, want
ik geloof dat ik dat heb gedaan. Toen ik wat rustiger werd, hebben ze
me verteld dat het beter was Janet niet meer te zien. Dat ze
onherkenbaar was. Ze hebben antwoord gegeven op mijn talloze vragen en
ik ben nog dankbaar dat ze bij me zijn gebleven. Ze hebben ook de
huisarts gebeld en een vriendin. Raar eigenlijk, maar weet je wat me zo
goed deed, dat ik zag dat zij het er ook moeilijk mee hadden.’

(Uit: ‘Na zelfdoding’, p. 95)



Helaas kun je als nabestaande te maken krijgen met minder zorgzaam
optreden van de politie. ‘In het belang van het onderzoek’ is het
echter nodig persoonlijke vragen te stellen, je huis te doorzoeken naar
bewijsmateriaal en het je moeilijk maken afscheid van de overledene te
nemen. Na zelfdoding wordt de bemoeienis van politie en justitie
meestal vrij snel afgerond en kun je, voorzover mogelijk, zelf de
touwtjes in handen nemen. Als de overledene een brief of andere
aanwijzingen heeft achtergelaten, krijg je die over het algemeen weer
snel van de politie terug.



In het geval van een geweldsdelict wordt het lichaam meestal pas na
enige tijd vrijgegeven door de officier van justitie, maar het
onderzoek gaat daarna door. Onder die omstandigheden zul je als
nabestaande nauwelijks in staat zijn het verlies te verwerken. De
ervaring leer dat iemand in deze situatie eerder behoefte aan hulp van
zijn omgeving of van een dienstverlener heeft. Met steun van anderen
kun je proberen te begrijpen wat er is gebeurd en je voorbereiden op
dat wat gaat komen, bijvoorbeeld een rechtszaak en de confrontatie met
de dader.

Het
contact met de buitenwereld zal in het geval van een onnatuurlijke dood
vaak anders verlopen dan bij een natuurlijke doodsoorzaak. Aangezien op
zelfdoding een taboe rust, wil je hier misschien geen rugbaarheid aan
geven. Aan de andere kant zul je weinig begrip voor de gebeurtenis van
de buitenwereld ontvangen, als je in bedekte termen over de
doodsoorzaak blijft praten. Veel mensen realiseren zich niet dat de
nabestaanden bijvoorbeeld al jaren betrokken zijn geweest bij de strijd
op leven en dood van de overledene. De moeder van een meisje dat na
jaren van psychologische problemen voor zelfdoding koos:



‘Zelfmoord wordt niet als een ziekte gezien, maar als een laffe manier
om een einde aan het leven te maken. Het is natuurlijk moeilijk te
vatten wanneer je zelf een goed functionerend geheel bent.Ik kan daar
wel tegen, omdat ik me er hoog boven voel staan met iest van: waar
oordelen jullie over. Maar je kunt natuurlijk niet echt oordelen over
een situatie waarin je zelf niet zit. Ik heb ontzettend veel respect
voor hoe zij gevochten heeft, ook in de psychiatrische inrichting. Ze
schrijft ook ergens dat ze zichzelf wilde bestrijden, zonder
geneesmiddelen, maar dat ze niet wist of het zou lukken. Een paar dagen
voordat ze thuis kwam van haar kamer, schrijft ze: ‘Ik heb weer
controle over mijn eigen leven, ik begrijp mezelf weer, ik ben de
duistere stap begonnen om het leven te leren en om te leren leven.’ Dat
is een van de laatste dingen die ze opschreef.’

(Uit: ‘Na zelfdoding’, p. 19)

Het
is begrijpelijk dat nabestaanden vanwege onbegrip na zelfdoding kiezen
voor een stille uitvaart of de gelegenheid tot condoleren achterwege
laten. Toch kan het juist dan belangrijk zijn iets heel persoonlijks te
doen; een tekst waar de overledene erg op gesteld was voorlezen, muziek
waarvan hij of zij hield draaien, iets zeggen of schrijven voor de
overledene bij de uitvaart.



De rouwverwerking na zelfdoding kan geblokkeerd raken door angst,
schulgevoelens en verwijten. Als de overledene weleens een beroep heeft
gedaan op de hulpverlening, kan het zinnig zijn na de uitvaart contact
op te nemen met de arts, psycholoog of psychiater die de overledene
heeft behandeld. Ook het praten met lotgenoten kan verlichting geven en
je helpen in de verwerking van het verlies.

Als
een geweldadige dood door derden is veroorzaakt, zul je als
nabestaanden met talloze vragen en met nog veel meer angst, woede en
agressie zitten. Bovendien kun je te maken krijgen met belangstelling
van de pers en nieuwsgierige buitenstaanders, waardoor je vaak geen
greep meer hebt op wat er allemaal bekend wordt over de overledene en
zijn persoonlijke omstandigheden. Vaak gaat die ongewenste publiciteit
veel langer door dan je lief is en ben je er niet op voorbereid door
anderen met je verlies te worden geconfronteerd. Zo vertellen de
pleegzus en -broer van de vermoorde Kerwin Duinmeijer:



‘Nicoline: ‘Bij ons op school is het zo dat elke keer als er weer iets
over in het nieuws is geweest, dan wordt erover gesproken. Bijvoorbeeld
toen Frank Boeijen met het liedje ‘Zwart-Wit’ over Kerwin kwam, dan
krijg je daar weer heel veel reakties op. Ze zijn het er niet mee eens
of ze zijn het er wel mee eens. Gelukkig hoorden we het trouwens van
een kennis dat het zou komen, anders schrik je je eigen weer rot. Als
je weet dat het komt, dan denk je niet ineens: "Wat is dat nou ?" Dat
hebben we wel vaker met de televisie, dat je er ineens met je neus
bovenop gedrukt wordt. Dan hebben ze het bijvoorbeeld over
diskriminatie en dan ineens wordt er over Kerwin gepraat. Dan schrik je
echt ontzettend (...).’

(Uit: ‘De dood is gek’, p.86-87)



Een moord zal niet altijd zoveel publiciteit krijgen als in het geval
van Kerwin Duinmeijer, maar toch moet je als nabestaande op zulke
confrontaties voorbereid zijn. Als iemand wordt vermist en de politie
besluit een oproep via de televisie te doen, voel je je als familie of
vriendenkring vaak blootstaan aan de nieuwsgierigheid van vreemden. Het
is belangrijk goede afspraken over de bescherming van je privacy te
maken met de politie en eventueel tijdelijk een ander adres te kiezen.
Bij de verwerking van een geweldadig overlijden zul je bijna altijd de
hulp van een psycholoog of een psychiater nodig hebben. De huisarts kan
helpen een geschikte hulpverlener te vinden.

De
ontreddering die je na een zelfdoding of moord ervaart, zal vaak een
aanslag doen op je relatie met anderen. In een gezin of vriendenkring
reageren mensen heel verschillend op zo’n schokkende gebeurtenis. Niet
al je vrienden zullen in staat zijn je te steunen. Sommige mensen
durven je nauwelijks te benaderen, uit angst het verkeerd aan te
pakken. Om te voorkomen dat je in een isolement raakt, kun je ook om
die reden hulp inschakelen, eventueel in de vorm van gezins- of
relatietherapie.



Een vrouw wier dochter tot zelfdoding besloot, ging naar haar
huisarts om hulp, toen ze het contact met haar man en zoon kwijtraakte:

‘Tegen de zomer is het bij mij tot een uitbarsting gekomen. Op een
gegeven moment dacht ik: ‘Ik ben niet alleen mijn dochter kwijt, een
stukje van mijn gezin, nee, ik ben mijn hele gezin, ik ben alles
kwijt,’ en hij zei: "Ja, maar jullie denken dat met zijn drieën
afzonderlijk te doen. En dan ga jij nog eens roepen van: jullie moeten
maar doen, met mij hoef je geen rekening te houden. Maar er is ook een
gemeenschappelijk gemis, iets dat jullie samen moeten verwerken." Dat
was een keerpunt, waarop we zeiden: "We moeten toch zien dat we het
gezamenlijk aanpakken." We zijn gewoon met elkaar gaan praten.

(Uit: ‘Na zelfdoding’, p.15)